[శ్రీ. ఉ.వే. విద్వాన్ ముక్కూర్ లక్ష్మీనరసింహాచార్య స్వామి, విజయవాడ]
(1971 కార్తీక మాసపు శ్రీ నృసింహప్రియ పత్రికలో ప్రచురితమైన వ్యాసం)

‘కంబన్ ఇంట కరిసెల్ (మగ్గం) కూడా కవిత్వం పాడుతుంది‘ అనే నానుడి ద్వారా కంబర్ సుప్రసిద్ధులు. ఆయన పద్యాలు పండితుల మనస్సులలో ఆనందతాండవం చేస్తాయి. ఆయనకు ఇంతటి కీర్తి రావడానికి కారణం ఆయనకున్న అచంచలమైన భక్తియే.

యుద్ధ కాండం ప్రారంభమవుతుంది. కథానాయకుడైన శ్రీరామచంద్రుడు తన శత్రువైన రావణుడిని యుద్ధంలో జయించి వధించిన వృత్తాంతాన్ని వివరించే భాగం ఇది. యుద్ధ కాండను ప్రారంభించడానికి ముందు, కంబర్ తన కాప్పు (మంగళాచరణం) పద్యంలో శ్రీ నృసింహుని ఈ విధంగా స్తుతిస్తున్నారు:—

ఒండ్రే ఎన్నిల్ ఒండ్రేయామ్,
పలవెన్ రురైక్కిర్ పలవేయామ్,
అండ్రే ఎన్నిల్ అండ్రేయామ్,
ఆమెన్ రురైక్కిన్ ఆమేయామ్,
ఇండ్రే ఎన్నిల్ ఇండ్రేయామ్,
ఉళదెన్ రురైక్కిన్ ఉళదేయామ్,
నండ్రే నంబి కుడివాళ్‌క్కై,
నమక్కింగెన్నో పిళైప్పమ్మా!

ఒకటి అంటే, ఆయన ఒక్కడే;
అనేకం అని చెబితే, ఆయనే అనేకం;
లేడు అంటే, ఆయన లేడు;
ఉన్నాడు అంటే, ఆయన ఉన్నాడు;
ఈ రోజు లేడు అంటే, ఆయన ఈ రోజు లేడు;
ఉన్నాడు అని చెబితే, ఆయన ఉన్నాడు;
ఆయనను సంపూర్ణంగా నమ్మి జీవించడమే సత్సంప్రదాయం,
అంతకు మించి మనకు వేరే బతుకు ఏముంది!

ఈ పద్యం సాధారణంగా భగవానుని తత్త్వాన్ని వివరిస్తున్నప్పటికీ, ఆయన అవతారాలలో శ్రీ నృసింహావతారాన్ని విశేషంగా, పరమ సత్యంగా (మెయ్ప్పొరుళ్) తెలియజేస్తుంది.

‘ఏకః‘ (ఒక్కడు) అయిన భగవానుడు ‘బహు‘ (అనేకం) గా మారాడు. మొదటి రెండు పాదాలలో, ‘బహుస్యాం ప్రజాయేయేతి’ అనే ఉపనిషద్ వాక్యం నిర్ధారించబడింది. పరాంకుశుల (నమ్మాళ్వార్ల) దివ్య శ్రీసూక్తి ఏమిటంటే, “ఉడల్ మిసై ఉయిరెన కరందెంగుమ్ పరందుళన్” (శరీరంలో ఆత్మ ఏ విధంగా దాగి ఉండి అంతటా వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే ఆయన అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు). వారి లాంటి జ్ఞానులు తమ అంతర్దృష్టితో చూసినప్పుడు, ‘నిర్కిండ్రదెల్లామ్ నెడుమాల్’ (కనిపించేదంతా ఆ సర్వేశ్వరుడే) అని గ్రహిస్తారు. అయితే, మందమతులు సైతం తన ఈ వైభవాన్ని గ్రహించాలన్న సంకల్పంతో, భగవానుడు శ్రీ నృసింహావతార సమయంలో అంతటా దర్శనమిచ్చాడు.

ఈ అవతార వైభవాన్ని కేవలం జరిగిపోయిన గత కాలపు విషయంగా వదిలివేయలేము. మన తూప్పుల్ కులమణి (స్వామి దేశికన్) ఇలా ఘోషించారు, “అహో నాభి గర్జత్! నూనం త్రైలోక్యం ఏతద్ అఖిలం నరసింహ గర్భం” (ఆహా, నాభి నుండి ఆ గర్జన! నిశ్చయంగా ఈ ముల్లోకాలూ నరసింహుని గర్భంలోనే ఉన్నాయి). ఇప్పటికీ, ఎప్పటికీ, ఆయన అనంత కోటి బ్రహ్మాండాలలో వ్యాపించి దర్శనమిస్తూనే ఉన్నాడు. భగవానుడు తప్పక కనిపిస్తాడు. అందులో ఎటువంటి సందేహం లేదు. ‘అంతటా ఉన్నాడు’ అన్నాడు ఆ బాలుడు. భగవానుడు, ‘ఈ బిడ్డ నన్ను ఎక్కడ చూపమంటాడో?’ అని తలచి, సర్వవ్యాపి అయ్యాడు. కానీ, ఆయన ఆవిర్భవించింది మాత్రం ఒక స్తంభం నుండే. మిగిలిన సమస్త చరాచరాలలో భగవానుడు నృసింహ రూపంలోనే స్థిరపడిపోయాడు. దీనినే కంబర్ వర్ణిస్తున్నారు. ఈ విధంగా ఆయన నరసింహమూర్తిని స్తుతించడానికి ఒక గొప్ప ఆంతర్యం ఉంది.

ఇదే కాండంలో, ‘వీడణన్ అడైక్కల పడలమ్’ (విభీషణ శరణాగతి ఘట్టం) కు ముందు, కంబర్ ‘ఇరణియన్ వదై పడలమ్’ (హిరణ్యవధ ఘట్టం) ను ఉంచి, విభీషణుని ద్వారా దురాత్ముడైన రావణుడికి శ్రీ నృసింహావతార వైభవాన్ని ఉపదేశింపజేశారు. ఈ ఘట్టానికి సంబంధించి కర్ణపరంపరగా వస్తున్న వృత్తాంతం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:—

కంబర్ శ్రీరంగంలోని వేయి కాళ్ళ మంటపంలో తమ రామాయణాన్ని అరంగేట్రం చేస్తున్నప్పుడు, ‘ఇరణియన్ వదై పడలమ్’ చదివిన తరుణంలో, అక్కడున్న కొందరు విద్వాంసులు ముక్తకంఠంతో ఆక్షేపించారు, “ఆదికావ్యమైన వాల్మీకి రామాయణంలో హిరణ్యవధ ప్రస్తావన లేదు కదా! ఇదెక్కడి నవీన కల్పన? ఏదైనా దైవికమైన నిదర్శనం చూపితేనే తప్ప ఇది అంగీకరించబడదు” అని అన్నారు. శ్రీమన్నాథమునులు ఈ విషయంలో ఏమీ మాట్లాడకుండా మౌనం వహించారు. ఆ తర్వాత కంబర్, ‘భగవత్ సంకల్పం ఎలా ఉంటే అలా జరుగుతుంది’ అని నిశ్చయించుకుని, మేట్టళగియశింగర్ (శ్రీమత్ అళగియశింగర్ – నరసింహ స్వామి) సన్నిధిలో ఈ ఘట్టాన్ని పఠించారు. ఆ క్షణంలో, ఆ పరంధాముడు తన దివ్య హస్తాలను చాచి, తన దివ్య శిరస్సును పంకించి, నోరు తెరిచి పెద్దగా అట్టహాసం చేస్తూ గర్జించాడు. అది చూసి అందరూ ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. అంతేకాక కొందరు ఈ గ్రంథాన్ని ఎంతగానో కొనియాడారు, “తిరుచ్చిత్త్రకూటంలో మూవాయిరవర్ల బిడ్డ ఒకరు చనిపోగా, ఈ కంబ రామాయణంలోని నాగపాశ పడలం నుండి కొన్ని పద్యాలు చదివినంతనే ఆ బిడ్డ ప్రాణాలతో లేచి కూర్చున్నాడు. ఇక్కడ, ఇరణియన్ వదై పడలమ్ చదివిన వెంటనే, అర్చావిగ్రహ రూపంలో వేంచేసియున్న మేట్టళగియశింగర్ స్వామివారు ఎంతో ఆనందించి, ఆ ఆనందం అందరికీ స్పష్టంగా తెలిసేలా శిరఃకంపంతో పాటు అట్టహాసం కూడా చేశారు. కనుక ఈ మహాకావ్యం దైవాంశ సంభూతమైనది” అని స్తుతించారు.

ఇరణియన్ వదై పడలమ్ చదివిన వెంటనే, ఆ అర్చావతారమూర్తి అట్టహాసం కన్నా, కంబని కవిత్వం చేసే అట్టహాసం (నవ్వు) ఎంతో అందమైనది! మహాపాపి అయిన హిరణ్యకశిపుడు, చిన్న బాలుడైన ప్రహ్లాదుని ఎన్నో విధాలుగా హింసిస్తాడు. తీవ్రమైన కోపంతో, హిరణ్యుడు ఆ చిన్నారిని గద్దించి ఇలా అడుగుతాడు: “నీ హరి ‘అంతటా ఉన్నాడు’ అంటున్నావు కదా, అలాగైతే ఈ స్తంభంలో ఉంటాడా? ఉంటే చూపించు!” అని అన్నాడు. అప్పుడు పరమ భాగవతోత్తముడైన ఆ బాలుడు చేతులు జోడించి ఈ విధంగా బదులిచ్చాడు:—

చాణిను ముళనోర్ తన్మై
యణువినైచ్ చతకూ రిట్ట
కోణిను ముళన్మా మేరుక్
కుండ్రిను ముళన్ ఇన్నిండ్ర
తూణిను ముళన్నీ చొన్న
చొల్లిను ముళన్ ఇత్తన్మై
కాణుది విరైవి నెండ్రాన్
నండ్రెనక్ కనకన్ నక్కాన్.

ఆ ఎంపెరుమాన్ ఒక జానెడు స్థలంలోనూ ఉన్నాడు;
ఒక చిన్న అణువును వంద భాగాలుగా విభజించినా, ఆ సూక్ష్మాతిసూక్ష్మ భాగంలోనూ ఉన్నాడు;
గొప్ప మేరు పర్వతంలో ఉన్నాడు;
ఇక్కడున్న ఈ స్తంభంలోనూ ఉన్నాడు;
నీవు పలికిన ఆ మాటలోనూ ఉన్నాడు;
ఈ సత్యాన్ని నీవు అతి త్వరలోనే చూస్తావు, అని అన్నాడు.
‘మంచిది!’ అంటూ ఆ కనకన్ (హిరణ్యుడు) నవ్వాడు.

“నేను చెప్పిన ఆ ఎంపెరుమాన్ జానెడు స్థలంలోనూ ఉన్నాడు. ఒక చిన్న అణువును వంద భాగాలుగా విభజించినా అందులోనూ ఉన్నాడు. గొప్ప మేరు పర్వతంలోనూ ఉన్నాడు. ఇక్కడ ఉన్న ఈ స్తంభంలోనూ ఉన్నాడు. ఆయనను ఉద్దేశించి నీవు గేలిగా పలికిన ఆ మాటలోనూ ఉన్నాడు. ఈ సత్యాన్ని నీవు అతి త్వరలోనే పరీక్షించి తెలుసుకుంటావు” అని ప్రహ్లాదుడు పలికాడు.

ఇది విన్న హిరణ్యకశిపుడు, అత్యంత కోపావేశంతో తన పిడికిలితో ఆ స్తంభాన్ని గట్టిగా గుద్దాడు. అక్కడే, అప్పుడే భగవానుడు ఆశ్చర్యకరమైన మహా అట్టహాసంతో, అత్యంత అద్భుతమైన నరసింహ రూపంతో సాక్షాత్కరించాడు. ఈ విభవావతార మూర్తి యొక్క సింహగర్జన ఆశ్రితులకు ఆనందదాయకంగాను, అదే సమయంలో దుర్మార్గుల హృదయాలలో వణుకు పుట్టించేదిగాను ఉంది. ఆ స్తంభం వద్ద ఒక పరమ సాధువు (ప్రహ్లాదుడు), ఒక పరమ దుష్టుడు (హిరణ్యుడు) నిలబడి ఉన్నప్పుడు ఆ గర్జన వినిపించింది. సాధువైన ప్రహ్లాదుడు దానిని ఆస్వాదించాడు. అంతకుముందు వరకు దుర్మార్గుడైన హిరణ్యుని పరిహాసపు నవ్వుకు చరాచరాలన్నీ గజగజ వణికాయి. కానీ ఈ అట్టహాసం సాక్షాత్తూ ఆ హిరణ్యుడినే వణికేలా చేసింది. హిరణ్యుడు ఇలా అడిగాడు:—

ఆరడా చిరిత్తాయ్? చొన్న
అరికొలో అంజిప్ పుక్క
నీరడా పోదా దెండ్రు
నెడుంతరి నేడినాయో?
పోరడా పొరుది యాయిర్
పురప్పడు పురప్ప డెండ్రాన్
పేరడా నిండ్ర దానో
రులగెలామ్ పెయరప్ పోవాన్

ఎవడరా నవ్వింది? వాడు చెప్పిన ఆ హరివా?
నాకు భయపడి సముద్రంలో దాగిన నీకు,
అక్కడ చోటు సరిపోలేదని ఈ పొడవాటి స్తంభాన్ని వెతుక్కుంటూ వచ్చావా?
నీకు నాతో పోరాడే సత్తా ఉంటే,
బయటకు రా, బయటకు రా, అని అరిచాడు!
ఈ సమస్త లోకాలను కోల్పోనున్న వాడా,
అలాగే నిలబడి ఉంటావా ఏమిటి?

“ఎవడరా నవ్వింది? వాడు చెప్పిన ఆ తిరుమాల్ (శ్రీమన్నారాయణుడు) వా నీవు? నాకు భయపడి గతంలో సముద్రంలో దాగిన నీకు, అక్కడ చోటు సరిపోలేదని ఈ పొడవాటి స్తంభాన్ని వెతుక్కుని దీనిలో కూడా దాగేవా? నాతో యుద్ధం చేసే సామర్థ్యమే నీకు ఉంటే, బయటకు రా, బయటకు రా!” అని అరిచాడు.

ఆ క్షణంలో,

పిళందదు తూణు మాంగే
పిఱందదు చీయం పిన్నై
వళర్‌ందదు దిశైగ ళెట్టుమ్
పగిరణ్డ ముదలా మట్రుమ్
అళందదప్ పుఱత్తుచ్ చైగై
యారఱిన్ దఱైయ కిఱ్పార్
కిళర్‌ందదు కగన ముట్టై
కిళిందదు కీళుమ్ మేలుమ్.

ఆ స్తంభం బ్రద్దలయింది; అక్కడే ఆ సింహం ఉద్భవించింది;
వెంటనే అది ఎనిమిది దిక్కులను,
బ్రహ్మాండాన్ని, మరెన్నింటినో ఆక్రమిస్తూ పెరిగిపోయింది;
ఆ బ్రహ్మాండానికి ఆవల ఆయన చేసిన లీలలను ఎరిగి చెప్పగలవారెవరు?
ఆకాశం అనే అండకటాహం కింద, పైన చీలిపోయింది.

ఆ స్తంభం రెండుగా చీలిపోయింది. అందులోంచి సింగమూర్తి (శ్రీ నరసింహుడు) ఆవిర్భవించాడు. ఆ దివ్య మంగళ విగ్రహం వెంటనే ఎనిమిది దిక్కులను ఆక్రమిస్తూ పెరిగిపోయింది. ఈ బ్రహ్మాండానికి వెలుపల ఉన్న ఇతర బ్రహ్మాండాలను కూడా వ్యాపించింది. ఈ బ్రహ్మాండానికి ఆవల జరిగిన ఆ లీలలను ఎరిగి వివరించగల సమర్థులెవరున్నారు? అండకటాహం అడుగున, పైన బ్రద్దలయింది. ఆవిర్భవించిన ఆ రూపం హిరణ్యుడిని మళ్లీ ఎప్పటికీ పుట్టకుండా తుదముట్టించింది.

ఇక్కడ మనం గమనించాల్సిన విషయం ఒకటుంది: భగవానుడైన శ్రీ నృసింహుడు రెండుసార్లు అట్టహాసం చేశాడు. ఒకటి: విభవావతార వైభవంలో చేసిన అట్టహాసం. రెండవది: అర్చావతార వైభవంలో చేసిన అట్టహాసం. రెండింటికీ కాలం వేరు. ఆ గర్జన విన్నవారు వేరు. ప్రదేశం కూడా వేరు. కానీ మనకు, అత్యంత భాగ్యశాలులైన ఆ మహనీయులకు కూడా దక్కని ఒక మహాభాగ్యం దక్కింది. కంబ రామాయణం ద్వారా ఆ రెండు అట్టహాసాలను మనం ఒకేచోట, ఒకేసారి విని అనుభూతి చెందుతున్నాము.